De Kubus: waar talent ruimte krijgt in Lelystad
Twee jaar geleden werd het al scherp verwoord op de Cultuurmakersdag: een zee aan ruimte, een gebrek aan plek. Het is een gesprek dat blijft terugkomen, ook op de komende Cultuurmakersdag. Juist daarom kijken we in deze reeks naar waar het wél gebeurt: de broedplaatsen, oefenruimtes en podia die plek bieden aan makers in Flevoland. Deze keer: de Kubus in Lelystad.
De Kubus in Lelystad is al sinds de jaren tachtig een herkenbaar ankerpunt voor kunst en cultuur in de stad. Het gebouw werd ontworpen als een laagdrempelige en overzichtelijke plek waar muziek, theater en beeldende kunst samenkomen, als één geheel waarin bezoekers direct konden zien en ervaren wat er te doen was.
Die visie is ook terug te zien in de architectuur. Het gebouw werd ontworpen door Wim Davidse en sluit aan bij het structuralisme: een bouwstijl waarin het gebouw wordt opgevat als een soort kleine stad, opgebouwd uit herhalende eenheden en verbonden ruimtes. Binnen die logica staan ontmoeting en beweging centraal, met ruimtes die in elkaar overlopen en plekken die bewust uitnodigen tot gebruik en interactie.
Sinds de opening heeft De Kubus, inmiddels een gemeentelijk monument, zich ontwikkeld tot het middelpunt van het culturele leven van Lelystad. Het centrum is niet alleen een plek voor lessen en cursussen, maar ook voor optredens, presentaties, coaching en projecten in samenwerking met scholen, wijkinitiatieven en culturele partners in de stad. Binnen het gebouw is ook een theaterzaal met circa 275 zitplaatsen, waar zowel amateurgezelschappen als (semi-)professionele makers optreden, naast een breed scala aan repetitie- en workshopruimtes.
Onder de Stichting De Kubus vallen vandaag verschillende onderdelen die samen het culturele veld in Flevoland en Lelystad in het bijzonder ondersteunen: het cursusaanbod en de artistieke praktijk in Lelystad (Kubus), het expertisecentrum cultuureducatie voor Flevoland (FleCk) en ondersteuning voor makers en organisaties in de provincie (Kunstlink). Samen vormen zij een netwerk dat kunst en cultuur toegankelijk wil maken voor een breed publiek.
Die toegankelijkheid is ook een belangrijk uitgangspunt in de dagelijkse praktijk. De Kubus wil een plek zijn waar jong en oud, beginners en gevorderden, en mensen met uiteenlopende achtergronden hun talent kunnen ontwikkelen. Sinds kort is ook SPOT! onderdeel van De Kubus, een initiatief dat jongeren ondersteunt die zich niet altijd thuis voelen binnen het reguliere onderwijs, en hen via kunst en cultuur helpt om zich te ontwikkelen en opnieuw aansluiting te vinden.
Tegelijkertijd laat recente groei zien dat die ambitie onder druk kan komen te staan. De belangstelling voor cursussen en lessen is zo groot dat er wachtlijsten zijn ontstaan, met name onder kinderen en jongeren. Inmiddels staan er zo’n 480 kinderen en nog eens 120 volwassenen op die wachtlijst. Dat maakt zichtbaar hoe groot de behoefte aan toegankelijke kunst- en cultuureducatie in Lelystad blijft, en hoe de vraag naar ruimte en begeleiding soms groter is dan het aanbod dat mogelijk is binnen de beschikbare middelen.
Voor makers zijn vooral betaalbare oefenruimtes en toegankelijke speelplekken cruciaal. De Kubus probeert die betaalbare ruimte te bieden, onder andere door een cultureel en een commercieel tarief te hanteren. Daarnaast speelt ook de manier waarop ondersteuning en subsidies zijn georganiseerd een belangrijke rol. Die routes zijn in de praktijk vaak complex, waardoor talent soms al afhaakt voordat een project echt van de grond komt. Met laagdrempelige initiatieven zoals ‘Boost jouw project’ en ‘Pak het podium’ wordt geprobeerd die drempel te verlagen en makers sneller in beweging te brengen, zonder ingewikkelde aanvraagprocedures.
Op de vraag hoe de toekomst van De Kubus eruitziet, wordt ingezet op verdere groei. De organisatie kende de afgelopen twee jaar een sterke stijging in inkomsten, waardoor er meer ruimte is om activiteiten uit te breiden en impact te vergroten. De ambitie is om die groei door te zetten, onder meer door ook op zaterdagen structureel open te gaan. Daarnaast ontstaan er nieuwe mogelijkheden in het gebruik van het gebouw en de omgeving. Het theater wordt steeds vaker in combinatie met het omliggende grasveld ingezet, wat ruimte biedt voor een meer open, festivalachtige programmering.
In de spanning tussen ambitie en capaciteit blijft De Kubus een centrale rol spelen: als plek waar artistieke ontwikkeling, educatie en ontmoeting samenkomen en waar de vraag naar meer ruimte voor creativiteit steeds opnieuw voelbaar wordt.